19.yüzyılın başından 20.yy.başına kadar,ve günümüzün siyasi ve kültürel yapılanmasında önemi tartışılamayacak bazı olayları kronolojik olarak sıraladım.önceki şiirimsi yazımla da birlikte okursanız etkisi daha hissedilir olacaktır.

Keykubat

SOSYALİZMİN DOĞUŞU;

1818 Karl  Heinrich Marks Prusya (Almanya Trier’de Doğdu.

1824 Ailesi Yahudilikten Hıristiyanlığa döndü.Marks,Hukuk,Felsefe,Tarih eğitimleri aldı.Babası Gemi tersanesi sahibiydi.

1841 Felsefe üzerine hazırladığı Felsefe tezi Jena Üniversitesinde kabul edildi.

GELİŞMESİ;

1842 Köln’de demokrasiyi savunan bir gazetede yayın yönetmenliğine başladı.

1843 Bu gazete Prusya hükümetince yasaklandı.Evlendi ve Fransız sosyalistlerle Paris’e gitti.

1843 Burada Friedrich  Engels ile tanışır.Engelsin ve babasının hem Almanya hem de İngiltere’de dokuma fabrikaları vardır.

1845 Karl Marks Paris’ten de sürgün yer.Belçika –Brüksel’de Alman İşçi örgütleriyle işbirliği yapar.

1848 Karl Marks ve F.Engels Komünist Manifesto’yu tamamlarlar.

1848 Avrupa’da Sosyalist temelli halk hareketleri görülür.İki arkadaş Almanya’ya geçerler.

1848 Çıkardığı gazete yüzünden Almanya’dan da kovulurlar.

1849’da Londra’ya yerleşirler ve uslu çocuk olurlar.

1864’de I.Enternatıonal (Uluslar arası Emekçiler birliği) Londra’da kurulur.

1867 Das Kapital’i tamamlar.

ETKİLERİNİN GÖRÜLMESİ;

1871 Prusya Fransa savaşı sonunda Fransa’da Paris Komün’ü kurulur.Karl Marks bunu İlk başarılı İşçi devrimi olarak tanımlar.

1876 Amerika-Filadelfiya eyaletinde yapılan kongrede birlik dağılır.II.Dünya savşına kadar iki tane daha birlik kurulacaktır.Dünya işçi örgütlerinin birleşmesini amaçlamaktadır.

1883 Karl Marks ölür.Kapital’in II. Ve III. Ciltlerini Engels 1885 ve 1894’de yayımlar.

1895 Friedrich Engels ölür.Avrupa’nın her ülkesinde bağımsızlık ve demokrasi hareketleri hızla artmaktadır.İngiltere’de Rober OWEN ve Sidney WEBB gibi kişilerin oluşturduğu Fabian topluluğu entelektüel düzeyde sosyalist uygulamalar başlattılar.Kendi fabrikalarında çalışan işçilerin şirket karlarını eşit olarak bölüştükleri bir sistem kurdular.

DÜNYA SİYASETİNE KABÜLÜ;

1900 07 Şubat’ta İşçi Temsil Komitesi adı altında İngiliz İşçi Partisinin ilk temeli atıldı.

1900 24 Mayıs Altın bulunan G.Afrika Orenge Free State’i İngiltere işgal etti.Boer Savaşı başladı.

1900 12 Haziran Almanya donanmasını güçlendirme kararı aldı.

1900 13 Haziran İngiliz sömürgesi olan Çin’de Boxer  (Ulusal Çinli Güçler) isyanı çıktı.

1902 Japonya İngiltere dayanışma anlaşması imzalandı

1902  31 Mayıs Boer savaşı sona erdi.İngiltere Güney Afrika’ya hakim oldu.

1902 19 Aralık İngiliz,Alman,İtalyan donanmaları Borçlarını ödemediği için Venezuela donanmasını kuşattı.

1903 20 Temmuz Guıseppe Sarto X.Pius adı ile Papa seçilir.

1903 Ekim Kadın hakları savunucusu Byn Emmeline Pankhurst Kadınların sosyal ve politik birliğini kurar.

1903 05 Kasım Rus Sosyal Demokrat Partisi (RSDİP) Londra toplantısını yaptı.Toplantı sonunda parti “Menşevikler”=Ilımlılar ve “Menşevikler”=Aşırılar olarak ikiye ayrıldı.

1904 04 Nisan Rus Japon savaşı başladı.

1904 08 Nisan İngiltere Fransa “Entente Cordiale” Dostça Anlaşma’yı imzalar.

1904 04 Mayıs Panama Kanalı yapımına başlanır.

1905 01 Ocak Port Arthur Japonların eline geçer.

1905 22 Ocak-Rusya’nın Saint Petersburg kentinde kanlı Pazar adı ile anılan katliam:

(Kanlı Pazar-Zubatovcu (Ajan-sarı sendika) sendikacılıktan sonra Petersburg’ta “hayırsever” bir papaz olan Gapon’un başında bulunduğu bir işçi derneği kuruldu. 1904’ün sonuna doğru bu derneklerin sayısı 11’e ulaştı. Her derneğin 23 bin civarında üyesi vardı.1904 Aralık ayında Petersburg’taki Putilov fabrikasında 4 işçi Gapon’un derneğine üye oldukları için işten atıldı. 3 Ocak 1905’te atılanların geri alınması için işçiler greve başladı. İşçiler yardım istemek için Gapon’un derneğine başvurdu. Yapılan toplantılar sonucunda işverene verilecek bir talepler listesi oluşturuldu. Talepler kısaca şöyleydi: Atılan işçilerin işe geri dönmesi, 8 saatlik işgünü, asgari ücretlerin yeniden belirlenmesi, sağlık önlemelerinin alınması.Yapılan toplantılarda sosyalistler de etkin olmaya başladı. Özellikle Menşevikler öne çıkmıştı. Talepler listesi Gapon’un muhalefetine rağmen değiştirildi ve siyasal içerik kazandırıldı. İşçilerin toplanma özgürlüğü, köylülere toprak verilmesi, basın özgürlüğü, Rus-Japon savaşına son verilmesi, kurucu meclisin toplanması gibi siyasal talepler listeye eklendi. 135 bin kişi talepler listesini imzaladı.9 Ocak 1905’te Gapon ve işçiler ellerinde kutsal resimlerle ve çarın portreleriyle kışlık saraya doğru yürümeye başladı. Kitlenin sayısı 200 bine ulaşmıştı. Ordu birlikleri yürüyüşçülere dağılmalarını söyledi.

Göstericiler dağılmadı. Açılan ateş sonucunda binlerce kadın, erkek ve çocuk katledildi.

Kanlı Pazar, Rus halkı üzerine inanılmaz bir etki yarattı. Toplumsal muhalefet güçlendi. Kanlı Pazar “Küçük Baba” olarak görülen çar efsanesinin sonunu getirdi.Özellikle işçi hareketi giderek yükseldi. Köylü hareketi gelişti. Yoksul, yarı toprak kölesi milyonlar öfkeyle ayağa kalktı. Ağustos ayında kurulan Köylü Birliği, Rus köylüsünün ilk siyasal örgütü oldu. )

1905 27 Mayıs Mançurya paylaşımı yüzünden çıkan Rus-Japon savaşı sonunda Tsushima savaşında Japon Amirali Togo ani bir baskınla, bütün Rus Donanmasını yok etti.

1905 28 Haziran Rusya’da Potemkin zırhlısındaki denizciler isyan etti.

1905 05 Eylül ABD-Portsmouth kentinde imzalanan anlaşma ile Rus-Japon savaşı sona erdi.

1905 30 Ekim Ekim manifestosunu kabul eden Rus Çarı İnsan Haklarını ve seçimleri onayladı.

1905 05 Aralık Henry Campbell-Bannerman başkanlığında İngiltere’de Liberal hükümet kuruldu.

1905-22 Aralık-01.0cak 1906  Moskova’da işçiler isyan etti.

1906 1Ocak İngiliz Liberalleri ilk kez seçim kazanarak Parlamento’ya girdiler.

1906 10 Şubat  İngilizlerin ilk modern savaş gemisi HMS Dreadnouht (Zırhlı gemi) denize indirildi.

1906 10 Mayıs Rus Parlemantosu Duma ilk kez toplandı ve dağıldı.

1907 15 Haziran Lahey’de (Hollanda) ilk barış konferansı toplandı.Silahların sınırlandırılmasına Almanya karşı çıktı.

1907 16 Haziran Rusya’da ikinci parlamento kapandı.

1907 16 Temmuz Almanya-Avusturya Macaristan arasındaki “üçlü anlaşma” süresi üç yıla uzatıldı.

1907 31 Temmuz “Üçlü Anlaşma”ya muhalif olarak İngiltere,Fransa ve Rusya arasında “Üçlü Dayanışma” imzalandı.

1908 06 Temmuz Türkiye’de Jöntürk hareketinin ihtilal girişimi ortaya çıkarıldı.

1909 27 Nisan Jöntürkler 2.Sultan Abdülhamit’i indirerek yerine 5.Mehmed’i getirdiler.

1910 04 Ekim Portekiz Kralı 2.Manuel İngiltere’ye kaçtı.Portekizde Cumhuriyet ilan edildi.

1901 23 Kasım Amerika’da karısını zehirleyerek öldüren Hawley Harvey Crippen idam edildi.-Kadın hakları savunucuları militan eylemlere başladılar.

1911 25 Mayıs Meksika’da ihtilal Başkan Diaz düşürüldü.

1911 01 Temmuz Fas  AGADİR bölgesi için Almanya Fransa gerginliği.Almanlardan geri adım.

1911 10 Ağustos İngiliz Lordlar Kamarasının bazı yetkileri alındı.

1911 05 Kasım İtalya Türkiye’ye savaş ilan etti.Trablus ve Sirenaik’i aldı

1911 30 Aralık Çin’de devrim önderi Sun Yat Sen Çin Devlet Başkanı oldu.1912 Çin’de Mançu Hanedanı yıkıldı.Cumhuriyet ilan edildi.1912 26 Şubat İngiltere’de kömür işçileri greve gitti

1912 30 Mart Fas’ta Fransız yönetimi ilan edildi.Bir bölge İspanya’ya ayrıldı.

1912 04 Nisan Tibet’te bir Çin Cumhuriyeti kuruldu.

1912 15 Nisan Titanik gemisi 1513 yolcusu ile ilk yolculuğunda Atlantik sularına gömüldü.

1912 15 Temmuz Sosyal Sağlık Sigortası yasası İngiltere’de ilk kez yürürlüğe girdi.

1912 08 Ekim Balkan savaşı-Osmanlı’ya karşı Bulgaristan,Yunanistan,Sırbistan ve Karadağ birleştiler.

1912 18 Ekim İtalya Osmanlı savaşı Trablus ve Sirenaik’in İtalya’ya verilmesi ile sona erdi.

“         “     “     İngiliz Hava Kuvvetleri kuruldu.

1913 04 Mart ABD Başkanlığına Woodrow Willson seçildi.

1913 30 Mayıs 1.Balkan Savaşı Osmanlı’nın yenilgisi ile sona erdi.Arnavutluk kuruldu.

1913 30 Haziran 2.Balkan savaşı patladı.Sırbistan,Romanya,Yunanistan Türkiye-Bulgaristan’a karşı birleşti.

1913 10 Ağustos Bükreş antlaşması ile 2.Balkan savaşı Bulgaristan’ın yenilgisi ile sona erdi.

1913 14 Aralık Girit adası resmen Yunan idaresine geçti.

1914 28 Haziran Avusturya Veliahtı Arşidük Franz Ferdinand Saraybosna’da bir öğrenci tarafından öldürüldü.1.Dünya savaşı başladı.

İngiltere,FransaRusya daha sonra ABD, Almanya,Avusturya,Macaristan ve Osmanlı’ya karşı cephe aldılar.

Avusturya Sırbistan’a girdi.

1914 15 Ağustos Panama Kanalı ulaşıma açıldı.

1914 20 Ağustos Papa X.Pius öldü.

1914 26 Ağustos Tannenburg Savaşı Almanlar Rusları yendi.

1914 01 Eylül Snt. Petersburg kentine Petrograd adı verildi.

1914 03 Eylül Kardinal Giacome Della Chiesa “15.Benedict” adı ile Papa seçildi.

1914 05-12 Eylül I.Marn Savaşı Müttefikler Almanları Paris yolunda durdurdu.

1914 09-12 Eylül Mazuriya gölleri çarpışmaları.Ruslar doğu Prusya’dan çekildiler.

1914-30 Ekm-21Ksm.Ypres Savaşı.Almanlar Manş’daki limanlara ulaşamadılar.

“        01 Kasım Şili açıklarında Coronel bölgesinde 2 Alman gemisi 2 İngiliz gemisini batırdı.

“         05 Kasım İngiltere 1878’den beri işgali altında tuttuğu Kıbrıs’ı kendine bağladığını ilan etti.

1914 08 Kasım Falkland adalarındaki Alman birliği yok edildi.

1914 17 Aralık Mısır’da İngiliz yönetimi ilan edildi.

1915 04 Şubat İngiltere Almanya kıyılarını ablukaya aldı.

1915 18 şubat Almanlar İngiliz ablukasına karşı denizaltı savaşı başlattı.

1915 22 Nisan-25Mys II.Ypres Savaşı.Almanlar İngilizlere karşı ilk kez Zehirli Gaz kullandılar.

1915 25 Nisan Müttefik kuvvetleri Gelibolu yarımadasına çıkarma yaptılar.Geçemediler.

1915 01 Mayıs Almanlar Amerikan Gulflight’ı batırdılar.

1915 07 Mayıs Alman gemileri Lusitanya adlı yolcu gemisini batırdılar.124 Amerikalı,1198 kişi öldü.Amerika Almanlara fena gıcık kaptı.(Onlarda İngilizlere silah ve istihbarat  veriyorlardı ya)

1915 01 Haz. Londra üzerinde ilk Zeplin saldırısı.07 Hzrn’da düşürüldü.

1915 07 Eylül Artois Loos çarpışmaları.Almanlar galip.

1915 12 Kasım İngiltere Ellise ve Gilbert adalarını ilhak etti.

1915 03 Arlk Mareşal Joffre Fransa Başkomutanı oldu.

1915 16 Arlk Haig Fransa ve Hollanda’daki İngiliz Orduları Başkomutanı oldu.

1915 16 Arlk Eınstein İzafiyet teorisini açıkladı.

1915 16 Arlk İngiltere’de kadınlar enstitüsü kuruldu.

1916 27 ock Berlin’de Komünist Partisi Spartaküs kuruldu.

1916 29 Ock Paris üzerine ilk zeplin saldırısı.

1916 09 Şbt İngiltere’de zorunlu askerlik yasası yürürlüğe girdi.

1916 21 Şbt-16 Arlk Verdün Şavaşı Temmuz’a kadar yoğun Alman saldırıları.

1916 31 Mys Jutland Savaşı İngiltere Almanya arası en şiddetli deniz savaşları.

1916 02 Hzrn Ypres çarpışmaları yeniden başladı.

1916 04 Hzrn General Burisilov komutasındaki Rus saldırıları Almalarca geri püskürtüldü.

1916 05 Hzrn HMS Hempshire gemisi mayına çarpıp batınca İngiliz Lord Kitchener öldü.

1916 01 Temmz –08 Eyl Somme savaşları İngiliz Fransız saldırıları 1.milyon ölü.

1916 30 Ağsts. Poul Von Hindenburg Alman Gnl Kurmy Bşkn’ı oldu.

1916 15 Eyl.Batı cephesinde İngilizler ilk kez Tank kullandılar.

1916 07 Kasım Woodrow Willson 2.kez ABD Başkanı seçildi.

1916 21 Kasım Avusturya Kralı Franz Josef öldü I.Charles Kral oldu.

1916 29 Kasım Von Hindenburg Alman Orduları Batı Cephesi Başkomutanı oldu.

1916 07 Arlk İngiltere’de H.H.Asqith istifa etti.Lloyd George Başbakan oldu.

1916 07 Arlk Almanya’da gıda maddeleri karneye bağlandı.

1917 04-14 Mart Rusya’da ihtilal oldu.

1917 11 Mart Bağdat Osmanlı’dan İngilizlerin eline geçti.

1917 16 Mart Rus Çarı Nikola tahttan çekildi,yeni bir hükümet kuruldu.

1917 06 Nisan ABD Almanya’ya savaş ilan etti.

1917 15 Mayıs Henri Petain Fransız Orduları Başkomutanı oldu.

1917 19 Hzrn İngiliz Kraliyet ailesi Windsör ünvanını aldı.ülkedeki tüm Alman ünvanlarını geçersiz ilan etti.

1917 24 Hzrn Rusya Karadeniz filosu isyan etti.

1917 26Hzrn İlk ABD birlikleri Fransa’ya ulaştı.

1917 19 Temz02 Ağsts. Alman Donanmasında isyanlar.

1917 22 Temmz Rusya’da Alaexander Kerinsky Rus Başbakanı oldu.

1917 31.Temmz 10 Kasım 3.Ypres Savaşı Küçük çaplı İngiliz başarıları.

1917 31 Temmz Müttefikler Alman kadın Casusu Mata Hari’yi öldürdüler.

1917 15 Eylül Aleksander Kerinsky Rusya’da Cumhuriyet ilan etti.

1917 24 EkimCaperetto savaşı Avusturya orduları İtalyan birliklerini yendi

1917 05 Kasım Balfour Deklerasyonu İngiltere Filistin’de kurulacak bir Yahudi devletini desteklediğini açıkladı.

1917 05 Kasım General Pershing komutasındaki Amerikan birlikleri Batı cephesinde ilk kez doğrudan savaşa girdiler.

1917 07 Kasım Lenin önderliğindeki Bolşevikler yönetimi Kerinsky’den aldılar.(Eski Rus takvimine göre 26 Ekim)

1917 20 Kasım Cambrai’de İngiliz tankları ilk büyük çarpışmaya girdiler.

1917 05 Aralık Rusya Almanya ile saldırmazlık anlaşması imzaladı.

1917 09   “        İngiliz birlikleri Kudüs’e girdiler.

1918 06 Şbt İngiliz Parlamentosu 30 yaş üstü kadınlara oy kullanma hakkı veren yasayı kabul etti.

1918 03 Mart Rusya Brest Litovsk anlaşmasını imzalayarak Almanya ile savaştan çekildi.

1918 21 Mrt II.Somme çarpışmaları Almanlar ilerleme denemesinde.

1918 23 Mrt Almanlar 75 millik mesafeden (yaklaşık 150 km) Paris’i bombaladılar.

               Litvanya,bağımsızlık ilan etti

1918 09 Nsn Letonya bağımsızlık ilan etti.

1918 22-23 Nsn İngiliz donanması Zeebrugge’ye saldırdı.

1918 01-10Mys İngiliz donanması Belçika Ostend kentine saldırdı.

1918 15 Tmz,04 Ağst.II.Marne çarpışmaları.

1918 16 Temz Çar Nikola ve tüm Rus Hanedan ailesi öldürüldü.

1918 17 Ekim Yugoslavya Cumhuriyeti kuruldu.

1918 24 Ekm Vittorıo Veneto’da İtalyan zaferi.Avusturya Macaristan teslim oldu.

1918 30 Ekm Çekoslovakya bağımsızlığını ilan etti.

1918 30 ekm Türkiye ile ateşkes anlaşması imzalandı.

1918  03 Ksm Avusturya Macaristan ile ateşkes anlaşması imzalandı.

1918 03 Ksm Alman donanması Kiel’de isyan etti.

1918 06 Ksm Polonya Cumhuriyeti ilan edildi.

1918 09 Ksm Bavyera Cumhuriyeti ilan edildi.

1918 09 Ksm Almanya’2da darbe.II.Wilhelm tahtan indirildi.

1918 11 Ksm Almanya teslim oldu.I.Dünya savaşı sona erdi.

1918 11 Ksm Avusturya Macaristan İmparatoru Karl tahttan indirildi.Cumhuriyet oldu.

1918 01 ARLK İzlanda bağımsız devlet oldu.

1918 04 Arlk Belgrad’ta Sırp,Hırvat,Slovak Krallığı (Yugoslavya) ilan edildi.

1919 05 Ock Almanya Nasyonal Sosyalist (Faşist ) Parti kuruldu.

1919 11 Ock Komünistlerin gelişmeci tavrı Berlin’de bastırıldı.

1919 18 Ock Paris’te barış konferansı toplandı.

1919 25 Ock Milletler Birliği (Cemiyeti Akvam) kuruldu.

1919 11 Şbt Cumhuriyetçi yönetim Almanya’da idareyi devraldı.

1919 23 Şbt  Mussolini İtalya’da Faşist Partiyi kurdu.

1919 13 Nisan Pencap-Amritsar Katliamı-Hindistan’da bağımsızlık yanlısı milliyetçilerin üzerine İngiliz askerleri yaylım ateşi açtı.379 ölü 1500 yaralı.M2’ye 6000 mermi düşmüş.

1919 21 Hzrn Scapa Flow’da Almanlar kendi donanmalarını batırdılar.

1919 28 Hzrn Versailles Anlaşması Almanlarca imzalandı.Alsace Loraine bölgesi Fransa’ya    Alman Doğu Afrika’sı İngiltere’ye,Batı Afrikası ise Güney Afrika’ya bırakıldı.

1920 10 Ock Milletler Cemiyeti (Cemiyet-i Akvam-Birleşmiş Milletlerin ilk hali) ilk kez toplandı.